Klasztor Kamedułów na Bielanach – reguła i…wino?

Mnisze życie w średniowieczu przyciągało dziesiątki chętnych do naśladownictwa Ojców Pustyni i dawało szansę na żywot spełniony w służbie. Od 1072 r. kameduli, pustelnicza gałąź benedyktynów, to osobny zakon o tradycyjnej regule, która niewiele zmieniona przetrwała do dziś. Na krakowskich Bielanach klasztor kamedułów usadowił w XVII w. Mikołaj z Podhajec Wolski i dziś kojarzymy go z barokowym kościołem w nadwiślańskiej panoramie oraz ciekawymi winami Winnicy Srebrna Góra. Wyruszcie z nami na wycieczkę rowerową do mniszego świata, tak podobnego do średniowiecznej marszruty po drabinie do nieba, a usytuowanego tak blisko dzisiejszego Krakowa. 

 Wycieczka rowerowa z Krakowa do klasztoru Kamedułów potrwa akurat tyle, żeby zapełnić jedno popołudnie. Wybierzcie się z dzielnicy Salwator ulicą Tadeusza Kościuszki i Księcia Józefa opodal klasztoru norbertanek (pisaliśmy o nim w krótkiej opowieści o bł. Bronisławie). Od Mostu Zwierzynieckiego możecie pojechać dalej ścieżką rowerową obok stacji Orlen aż pod Srebrną Górę, gdzie czeka na Was winnica i kamedulski klasztor. Pomocą służy nasza mapka: 

Zanim wstąpimy w mury klasztoru kamedułów i znajdziemy się na dziedzińcu, do którego prowadzi długi korytarz między murami (symbol przejścia między światem zewnętrznym a kamedulską pustelnią), pochylmy się przez chwilę nad historią zakonu. 

Benedyktyni funkcjonowali w średniowiecznym świecie już od czasów swojego założyciela św. Benedykta z Nursji, patrona Europy, tj. od VI w. W ramach ich zgromadzenia działali pustelnicy, którzy wokół swych eremów skupiali nieraz gromady naśladowców. To poprowadziło w XI w. św. Romualda do sformułowania odrębnej reguły pustelniczej benedyktynów, a papieża Aleksandra II do ustanowienia odrębnego zakonu.  

Nazwa kameduli wzięła się od miejsca, gdzie ufundowano pierwszy klasztor, włoskiego Camaldoli w toskańskiej prowincji Arezzo. Przez wieki kameduli funkcjonowali w kilku oddzielnych kongregacjach: Camaldoli, Murano od weneckiej wyspy Murano i Monte Corona od umbryjskiej miejscowości. Dali światu takie postaci jak papież Grzegorz XVI czy św. Bruno z Kwerfurtu. 

Ich obecność na ziemiach Polski to czasy Bolesława Chrobrego – poczytajcie o Pięciu Braciach Męczennikach w tym artykule na Wiki. Późniejsze klasztory ufundowano także na warszawskich Bielanach, w Pożajściu na Litwie, w Wigrach i Kamedułach k. Szańca. Wszystkie zniesiono w ramach osiemnasto- i dziewiętnastowiecznych ruchów kasaty zakonów. Do dziś, obok tytułowej Srebrnej Góry w Krakowie, przetrwał erem w Bieniszewie koło Konina. 

I am text block. Click edit button to change this text. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec

Naszą podkrakowską perłę, klasztor kamedułów na Bielanach, ufundował w 1604 r. marszałek wielki koronny Mikołaj Wolski, zgodnie z podaniem pokutując za grzechy kradzieży na Kościele (pobierał daniny z nieprzynależnych mu dóbr kościelnych). Z jego polecenia w Krakowie znaleźli się kameduli przysłani przez papieża Klemensa VIII, a klasztor upiększył wyróżniający się z krajobrazu barokowy kościół. 

Srebrna Góra zyskała swoją nazwę w trakcie uczty, kiedy fundator klasztoru marszałek koronny Mikołaj Wolski na uczcie z kasztelanem wojnickim Sebastianem Lubomirskim, właścicielem dóbr w tym rejonie, podarował wiele srebrnych naczyń w zamian za nadanie kamedułom tej części podkrakowskiej ziemi. 

Może Was też zastanowić, dlaczego i w Krakowie, i w Warszawie pojawiają się nazwy „Bielany”… To właśnie bieli habitów kamedulskich zawdzięczamy oba tradycyjne toponimy. Brodaci mnisi do dziś trwają przy tradycyjnym kolorze szat, przypominającym w letnim słońcu o czystości i silnej wierze. 

Srebrna Góra, czyli jedno z najwyższych wzniesień krakowskiego Pasma Sowińca, to także miejsce uprawy winorośli. Funkcjonująca tu od 2008 r. Winnica Srebrna Góra ma swoją przetwórnię na terenie klasztoru Kamedułów, co niewątpliwie dodaje tajemniczości jej winom. 

Po specjalnym umówieniu przez stronę internetową przewodnik prowadzi toury po swojej 26-hektarowej winnicy z możliwością degustacji tutejszych win. Spróbujcie zwłaszcza Gewürztraminera i Rieslinga – jakże rzadko bowiem trafiają się te odmiany szlachetnej winorośli w Polsce. 

Osobne wpisy srebrnogórskiej winnicy poświęca Winnicomania w swoich grupach na facebooku „Pijcy polskiego wina” i „Winnicomaniacy” – dołączcie, by razem z Winnicomanią i BikeTrip wybrać się na nasze wyprawy z cyklu VeloWino. Dla grup powyżej 5 os. możemy zorganizować specjalną wyprawę na Srebrną Górę – nie wahajcie się napisać do nas! 

Kilka słów o winnicy także w naszch artykule – „Gdzie na wino pod Krakowem?” i „Winnice na zachód od Krakowa”.

Kameduli żyją według surowej reguły, ostrzejszej jeszcze niż benedyktyńska z sąsiedniego Tyńca. W związku z tym ich klasztor udostępniony jest do zwiedzania tylko mężczyznom, a kobiety zapraszane są tylko 15 razy do roku w następujące dni: 

• 7 lutego (wspomnienie św. Romualda w dzień translacji relikwii) 
• 25 marca (Zwiastowanie Pańskie) 
• Niedziela Wielkanocna 
• niedziela Zesłania Ducha Świętego (Zielone Świątki) 
• poniedziałek po niedzieli Zesłania Ducha Świętego (Zielone Świątki) 
• Boże Ciało 
• 19 czerwca (pamiątka przejścia do nieba św. Romualda) 
• niedziela po 19 czerwca 
• 15 sierpnia (Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny) 
• 8 września (Narodzenie Najświętszej Marii Panny) 
• 8 grudnia (Niepokalane Poczęcie Najświętszej Marii Panny) 
• 25 grudnia (Boże Narodzenie) 

Godziny otwarcia klasztoru to 8.00 – 11.00 i 15.00 – 16.30. Pamiętajcie, aby wybrać się odpowiednio ubranym – długie spodnie i zakryte ramiona to konieczność dla zwiedzających. 

Zabytki kościoła kamedułów

Kamedulski kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny powstał według planów Walentego von Säbischa i Andrei Spezza od sprowadzenia zakonników do 1630 r. Wnętrza wypełniają sztukaterie z warsztatu Jana Baptisty Falconiego i obrazy Tommaso Dolabellego, nadwornego malarza Wazów. W ołtarzu głównym umieszczono „Wniebowzięcie” Michała Stachowicza. 

Ważnym miejscem klasztoru jest krypta, gdzie na 100 lat przed przeniesieniem do zbiorowego grobowca spoczywają szczątki braci kamedułów. Klasztor posiada dwa dziedzińce, północny i południowy, wokół których skupiły się zabudowania klasztorne. Na wschodzie, za kościołem, leży strefa milczenia, gdzie pośród ogrodu mieszkają bracia w oddzielnych domkach.  

Dawna część dla wybitnych gości, tzw. forestaria, to obszar na południe od furty. Cały teren bielańskiego eremu otoczony jest murem i kryje kilometry kwadratowe zieleni i lasu, pomagających w cichej kontemplacji Boga, któremu całe życie poświęcili bracia. W ciepłe letnie wieczory możemy podziwiać klasztor oświetlony jak latarnię tradycyjnego chrześcijaństwa w świecie coraz szybszego postępu technologii. To miejsce nazwał kiedyś Jan Paweł II „piorunochronem Krakowa”. A nasze biketripowe życzenie to, żeby i Was wspomnienie wizyty chroniło w pielgrzymce życia, dając okazję do spokojnej, cichej myśli np. przy kieliszku wina z Srebrnej Góry. 

Odwiedziwszy klasztor i winnicę, możemy udać się z powrotem do Krakowa nadwiślańską ścieżką. Po drodze Restauracja Srebrna Góra oferuje grillowe przyjemności dla rowerzystów (10% zniżki za okazaniem dwóch kółek), a widok ogródków działkowych bliżej Zwierzyńca może przypomni nam kamedulskie domki i klasztorną przestrzeń.  

Dla ciekawych win i klasztoru zapraszamy na nasze wycieczki z cyklu VeloWino Tenczyn, gdzie możemy poprowadzić Was na dwugodzinną degustację-tour na Srebrnej Górze i tego samego jeszcze dnia dojechać do Winnicy Zagrabie na kolację i ognisko. Odwózka gwarantowana. 

Zostańcie z nami także w mediach społecznościowych – tam znajdziecie kalendarz wyjazdów i najnowsze zdjęcia. 

Naprzód – Srebrna Góra czeka! 

Tomasz, Kraków